Frankfurt Okulu, Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü çevresinde gelişen ve daha sonra farklı kuşaklarla genişleyen bir düşünce ve araştırma geleneğidir. Temel sorusu, modern toplumların insanlara özgürlük ve akıl vaat ederken eşitsizlik, dışlanma ve tahakkümü nasıl yeniden üretebildiğidir. Felsefe, ekonomi, sosyoloji, psikoloji, hukuk ve kültür araştırmaları bu sorular etrafında birlikte kullanılır. Okul tek bir öğreti, bütün üyelerin aynı görüşü paylaştığı bir grup veya yalnızca bir bina olarak anlaşılmamalıdır.
1923: Institut für Sozialforschung Frankfurt am Main’da kuruldu. Felix Weil kuruluşun başlıca örgütleyici ve finansman destekçilerindendi; Carl Grünberg ilk müdürdü. Enstitünün kuruluşu ile Horkheimer’in sonraki eleştirel teori programı ayrı tarihsel aşamalardır.
1930–1931: Horkheimer müdürlüğü üstlendi; 1931 program konuşması felsefe ile somut toplumsal araştırmanın işbirliğini açıkladı. Marksizm, psikanaliz ve modern toplumun ekonomik-kültürel yapısı birlikte değerlendirildi. Hegel, Marx, Freud ve Weber gibi isimlerle ilişkiler, farklı üyelerde farklı biçimler aldı.
1933–1934: Nazi iktidarı enstitünün Frankfurt’taki faaliyetlerini sona erdirdi. Sürgün, Avrupa’daki bağlantılar üzerinden ABD’ye uzandı; enstitü 1934’te Columbia Üniversitesi desteğiyle New York’ta çalışmaya başladı. Sürgün tek bir kişinin veya bütün üyelerin aynı şehirde kaldığı bir dönem değildir.
1940’lar: Faşizm, antisemitizm, devlet ve kapitalizm, kültür endüstrisi ve araçsal akıl üzerine araştırmalar yoğunlaştı. Pollock’un devlet kapitalizmi yaklaşımı ile Neumann’ın Behemoth çözümlemesi arasında önemli farklar vardı. Horkheimer ve Adorno’nun Aydınlanmanın Diyalektiği erken biçimiyle 1944’te, kitap olarak 1947’de ortaya çıktı. 1950 tarihli The Authoritarian Personality, Adorno, Frenkel-Brunswik, Levinson ve Sanford’un ortak araştırmasıdır.
1949–1951: Horkheimer ve Adorno’nun Frankfurt’a dönüşüyle enstitünün savaş sonrası yeniden kuruluşu ilerledi; enstitü 1951’de yeniden açıldı. Bununla birlikte Marcuse, Fromm ve Löwenthal gibi isimlerin sonraki çalışma yolları farklılaştı. Frankfurt’a dönüş bütün araştırma çevresinin aynı anda aynı kuruma dönmesi anlamına gelmez.
Sonraki kuşaklar: Habermas kamusal alan, iletişimsel eylem ve demokratik hukuk üzerinden eleştirel teoriye yeni bir açıklama çerçevesi sundu. Wellmer estetik ve modernlik tartışmalarında farklı bağlantılar kurdu. Honneth tanınma ve toplumsal özgürlüğü öne çıkardı. Fraser’ın feminist, ekonomik ve kamusal alan eleştirileri bu geleneğin sınırlarıyla tartışan önemli bir diyalog oluşturur; kurumsal üyelikle aynı şey değildir.
Bu kayıt kişileri rolleriyle ayırır: Weil kurucu destekçi, Grünberg ilk müdür, Horkheimer program kurucusu; Benjamin bağımsız ve yakın ilişkili düşünür; Frenkel-Brunswik araştırma ortağı; Fraser eleştirel diyalog içindeki düşünürdür. Haritadaki Frankfurt konumu ana kurumsal merkezi gösterir; sürgün ve sonraki çalışmaların bütün coğrafyasını tek noktaya indirgemez. Tarihsel tarihler, eserlerin yazım ve yayım tarihleri ile kuramsal görüş ayrılıkları kaynaklarda ayrıca belirtilmiştir.
Kaynak
Martin Jay, The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research, 1923–1950 (1973).
Rolf Wiggershaus, Die Frankfurter Schule: Geschichte, theoretische Entwicklung, politische Bedeutung (1986).
Max Horkheimer, Die gegenwärtige Lage der Sozialphilosophie und die Aufgaben eines Instituts für Sozialforschung (1931).
Max Horkheimer, Traditionelle und kritische Theorie (1937).
Max Horkheimer; Theodor W. Adorno, Dialektik der Aufklärung: Philosophische Fragmente (1944/1947).
Jürgen Habermas, Theorie des kommunikativen Handelns, Band 1–2 (1981).
Axel Honneth, Kampf um Anerkennung: Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte (1992).
Nancy Fraser; Axel Honneth, Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange (2003).
Enstitünün kuruluşunu mümkün kılan örgütlenme ve finansman rolü. Kuramsal programın sonraki yöneticileriyle aynı rolü üstlenmiş gibi sunulmaz.
Kaynak
Martin Jay, The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research, 1923–1950 (1973).
Rolf Wiggershaus, Die Frankfurter Schule: Geschichte, theoretische Entwicklung, politische Bedeutung (1986).
Carl Grünberg
İlk müdür
Erken dönemin tarihsel ve ekonomik araştırma yönelimi.
Kaynak
Martin Jay, The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research, 1923–1950 (1973).
Max Horkheimer
Müdür ve eleştirel teori programının temel ismi
Disiplinler arası araştırma, kuramın toplumsal konumu ve özgürleşme amacı.
Kaynak
Max Horkheimer, Die gegenwärtige Lage der Sozialphilosophie und die Aufgaben eines Instituts für Sozialforschung (1931).
Max Horkheimer, Traditionelle und kritische Theorie (1937).
Theodor W. Adorno
Eleştirel teori, estetik ve kültür araştırmaları
Akıl, kültür, toplumsal deneyim ve kavramın sınırları arasındaki ilişkiler.
Kaynak
Max Horkheimer; Theodor W. Adorno, Dialektik der Aufklärung: Philosophische Fragmente (1944/1947).
Theodor W. Adorno, Negative Dialektik (1966).
Theodor W. Adorno, Ästhetische Theorie (1970).
Herbert Marcuse
Enstitü bağlantılı düşünür; özgürleşme ve ihtiyaç eleştirisi
Psikanaliz, teknolojik düzen ve modern toplumdaki özgürlük olanakları.
Kaynak
Herbert Marcuse, Eros and Civilization: A Philosophical Inquiry into Freud (1955).
Herbert Marcuse, One-Dimensional Man: Studies in the Ideology of Advanced Industrial Society (1964).
Erich Fromm
1930’larda toplumsal psikoloji ve psikanaliz katkısı
Enstitüyle 1939’da ayrılan düşünür. Sonraki bağımsız yönelimi korunur.
Kaynak
Erich Fromm, Escape from Freedom (1941).
Martin Jay, The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research, 1923–1950 (1973).
Friedrich Pollock
Ekonomi araştırmaları ve kurumsal örgütlenme
Devlet kapitalizmi tezi ve yönetim-ekonomi ilişkisi.
Kaynak
Friedrich Pollock, State Capitalism: Its Possibilities and Limitations (1941).
Leo Löwenthal
Edebiyat, popüler kültür ve ajitasyon araştırmaları
Kültürel üretimin toplumsal bağlamı ve otoriter söylem teknikleri.
Kaynak
Leo Löwenthal; Norbert Guterman, Prophets of Deceit: A Study of the Techniques of the American Agitator (1949).
Leo Löwenthal, Literature, Popular Culture, and Society (1961).
Kurumsal aidiyet ile entelektüel yakınlık ayrılır. Sanat, teknik ve tarih konusunda ortaklıklar ve anlaşmazlıklar vardır.
Kaynak
Walter Benjamin, Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit (1935–1939).
Walter Benjamin, Über den Begriff der Geschichte (1940).
Rolf Wiggershaus, Die Frankfurter Schule: Geschichte, theoretische Entwicklung, politische Bedeutung (1986).
Franz L. Neumann
Hukuk ve siyasal iktidar araştırmaları
Nazi düzeninin çözümlemesi; Pollock ile açıklama farkları.
Kaynak
Franz L. Neumann, Behemoth: The Structure and Practice of National Socialism, 1933–1944 (1942/1944).
Otto Kirchheimer
Hukuk, kurumlar ve siyasal yargılama
Hukuki usullerin siyasal amaçlarla kullanımı.
Kaynak
Otto Kirchheimer, Political Justice: The Use of Legal Procedure for Political Ends (1961).
Else Frenkel-Brunswik
Otoriter Kişilik araştırmasının ortak yazarı
Araştırma işbirliği; enstitünün sürekli kadro üyeliği varsayılmaz.
Kaynak
Theodor W. Adorno; Else Frenkel-Brunswik; Daniel J. Levinson; R. Nevitt Sanford, The Authoritarian Personality (1950).
Jürgen Habermas
Sonraki kuşak: iletişim, kamusal alan ve demokrasi
Akıl eleştirisinin iletişim ve demokratik gerekçelendirme üzerinden yeniden kurulması.
Kaynak
Jürgen Habermas, Strukturwandel der Öffentlichkeit (1962).
Jürgen Habermas, Theorie des kommunikativen Handelns, Band 1–2 (1981).
Jürgen Habermas, Faktizität und Geltung (1992).
Albrecht Wellmer
Estetik ve modernlik tartışmalarında ilişkili düşünür
Adorno ve Habermas arasında estetik ve akıl eleştirisi tartışmaları.
Kaynak
Albrecht Wellmer, Zur Dialektik von Moderne und Postmoderne: Vernunftkritik nach Adorno (1985).
Axel Honneth
Sonraki tartışmalar: tanınma ve toplumsal özgürlük
Tanınma mücadeleleri ve özgürlüğün kurumsal koşulları.
Kaynak
Axel Honneth, Kampf um Anerkennung: Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte (1992).
Axel Honneth, Das Recht der Freiheit: Grundriß einer demokratischen Sittlichkeit (2011).
Nancy Fraser
Feminist ve yeniden dağıtım merkezli eleştirel diyalog
Kurumsal üyelik iddiası kurulmaz. Kamusal alan, tanınma ve kapitalizm üzerine eleştirel katkı.
Kaynak
Nancy Fraser, Rethinking the Public Sphere: A Contribution to the Critique of Actually Existing Democracy (1990).
Nancy Fraser; Axel Honneth, Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange (2003).
Nancy Fraser, Cannibal Capitalism: How Our System Is Devouring Democracy, Care, and the Planet—and What We Can Do About It (2022).
