Duygulanım, Spinoza’da bedenin eyleme gücünü artıran veya azaltan değişimleri ve bu değişimlerin fikirlerini birlikte ifade eder. Ethica’nın üçüncü bölümündeki tanım, kavramı yalnızca iç dünyada hissedilen bir duygu olarak okumamayı gerektirir. Bir karşılaşmada bedenin neler yapabildiği değişirken, bu değişimin düşünsel boyutu da duygulanımın parçasıdır. Bu nedenle affectus, bir duygu adından daha geniş bir inceleme alanı açar: yaşanan değişimin niteliğini ve varlığın etkinliğiyle ilişkisini sorar.
Beden ile zihin burada birbirinden kopuk iki olayın tarafları gibi ele alınmaz. Spinoza’nın yaklaşımında aynı oluş, bedenin değişimi ve bu değişimin fikri bakımından birlikte düşünülür. Bir duygulanımı anlamak için yalnızca kişinin kendisini nasıl adlandırdığına bakmak yeterli değildir. Karşılaşmanın koşullarını, bedenin olanaklarını ve olup bitene ilişkin fikrin nasıl oluştuğunu da incelemek gerekir. Böyle bir okuma, duyguları düşüncenin karşısına koymak yerine onların anlaşılabilir nedenlerini araştırmaya yönelir.
Affectus ile affectio arasındaki ayrım bu bağlamda önem kazanır. Bir bedenin belirli bir durumda bulunması ile eyleme gücünün artması veya azalması aynı soruyu anlatmaz. Duygulanım kavramı, değişimin varlığın etkinliği açısından taşıdığı yönü görünür kılar. Bu yüzden terimi her bağlamda yalnızca “duygu” sözcüğüyle karşılamak bazı ayrımları örtebilir. Çeviri tercihleri, kullanılan metin ve açıklamayla birlikte değerlendirilmelidir; kavramın Latince biçimini korumak, bu ayrımları izlemeyi kolaylaştırır.
Etkin ve edilgin duygulanımlar arasındaki ayrım, nedenin nasıl anlaşıldığıyla bağlantılıdır. Spinoza, bir oluşun yeterli nedeni olduğumuz durumla, onun yalnızca kısmi nedeni olduğumuz durumu ayırır. Edilginlik, gündelik dildeki hareketsizlikle özdeş değildir: kişi çok şey yaparken de kendisini belirleyen nedenleri yetersiz kavrıyor olabilir. Etkinlik ise yalnızca güçlü hissetmek anlamına gelmez. Buradaki ölçü, oluşun hangi nedenlerle ve ne ölçüde kendi doğamız üzerinden anlaşılabildiğidir.
Sevinç ve keder, eyleme gücündeki değişimi okumak için başlıca kavramlardır. Sevinç daha büyük bir yetkinliğe, keder daha küçük bir yetkinliğe geçişle ilişkilendirilir. Vurgu, değişmez bir kişilik özelliğine değil, bir geçişe yöneliktir. Böylece bir karşılaşmayı yalnızca hoş veya nahoş oluşuyla sınıflandırmak yerine, etkinliğimizde neyi artırdığı veya sınırladığı sorulabilir. Bu ayrım, her sevinci otomatik olarak etkinlik, her kederi de basit bir kişisel başarısızlık saymayı gerektirmez.
Ethica’nın dördüncü bölümünde tartışma, duygulanımların gücü ve insanın onları düzenlemekteki sınırlılığı üzerinden sürer. Bir şeyin yararlı olduğunu bilmek ile ona uygun davranabilmek arasındaki mesafe burada önemlidir. Doğru bir fikir, sırf doğru olduğu için bütün karşıt etkileri hemen ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla etik soru, dışarıdan verilen bir irade buyruğundan çok, insanın karşılaşmalarını ve bunların gücünü anlama sorusuna dönüşür. İyi ve kötü değerlendirmeleri de bu ilişkiler içinde ele alınır.
Bu kayıtta affectus, Spinoza’nın kavramsal bağlamı içinde okunur. Conatus varlığını sürdürme çabasını, potentia ise etkin olma gücünü tartışırken, duygulanım bu etkinlikteki değişimleri incelemeyi sağlar. Bu kavramları birlikte okumak, tek bir sözlük karşılığından daha açıklayıcıdır. Başlangıç için üçüncü bölümdeki tanım ve sevinç–keder açıklaması; devamında dördüncü bölümün önsözü ve ilk önermeleri karşılaştırılabilir. Buradaki metin bu okuma yolunu açıklayan bir yorumdur; kaynak metindeki bütün ayrımların yerine geçmez.